Recenzja: „Ludzkość poprawiona”

T292918Wydawnictwo Otwarte opublikowało niedawno książkę pod tytułem Ludzkość poprawiona Grzegorza Lindenberga.

Autor rozważa w niej perspektywę zmian, jakie w niedalekiej przyszłości prawdopodobnie zajdą za sprawą dwóch intensywnie eksplorowanych obszarów: modyfikacji genetycznych oraz sztucznej inteligencji. Choć nie dotyka ona bezpośrednio zagadnień związanych z mózgiem, to warto pamiętać że genetyka może nam mózg usprawnić, a sztuczna inteligencja opiera się na sieciach neuronowych.

Przewidywanie przyszłości nie jest rzeczą prostą, ponieważ prognozy muszą tak czy inaczej opierać się na danych zastanych. A opierając się na takich danych, jesteśmy w stanie produkować wyłącznie scenariusze będące logicznym rozwinięciem teraźniejszości – wszystko zdaje się funkcjonować na tej samej zasadzie, tylko bardziej. Tymczasem istnieją zjawiska zupełnie przełomowe, zmieniające bieg historii, będące wynikiem odkryć, które wcześniej nikomu nie mogły przyjść do głowy. Autor Ludzkości poprawionej zdaje sobie z tego oczywiście sprawę. Dlatego nie szkicuje szerokiej perspektywy przyszłości, a raczej stara się ustalić jaki wpływ na nasze życie będą miały dwie dziedziny, które już teraz są intensywnie rozwijane. Są to mianowicie modyfikacje genetyczne i sztuczna inteligencja.

Każdy z nas codziennie słyszy o postępach w genetyce, a czasami ma również własne doświadczenia z rozwojem sztucznej inteligencji korzystając chociażby z wyszukiwarek internetowych. Ale tak naprawdę czytając wyłącznie popularne źródła i serwisy internetowe niewiele możemy znaleźć opracowań, które systematyzowałyby ten temat szkicując zarówno kierunek trwającego postępu jak i jego zasady. W swojej książce autor stara się te kwestie maksymalnie przybliżyć i czyni to w sposób bardzo przystępny.

W pierwszej, krótszej bo liczącej nieco ponad 30 stron, części Autor opisuje zasady działania mechanizmu CRISPR/Cas9, którego odkrycie sprawiło, że modyfikacje genetyczne stały się dużo łatwiejsze, tańsze i możliwe do przeprowadzenia nawet w niewielkich laboratoriach. W ciągu zaledwie dwóch lat – badania prowadzone są od 2016 roku – obszar ten rozszerzył się na tyle, że całkiem poważnie rozważa się możliwość modyfikowania w ten sposób poważnych chorób genetycznych, ale także drobnych niedogodności mających źródła w niekorzystnej mutacji. Większą część – dobrze ponad 100 stron, poświęca Autor sztucznej inteligencji. Różnica wynika być może stąd, że i sam temat AI ma o wiele dłuższą historię.

Trudno zaliczyć tę książkę do konkretnego gatunku. Zawiera ona bardzo wiele interesujących informacji dotyczących bezpośrednio nauki, jest bogata w cytaty i opinie ludzi „z wewnątrz”, ale w mojej opinii jej główną zaletą jest to, że inspiruje tak poinformowanego czytelnika do wielu przemyśleń. Autor zdaje sobie świetnie sprawę z tego, że do kwestii przyszłości można podchodzić w różny sposób i nie zamyka poszczególnych wątków, ale raczej pewne kwestie sygnalizuje. Gdzieniegdzie oferuje czytelnikom swój własny, dobrze ugruntowany pogląd, ale jednocześnie nie stara się go dogmatycznie forsować, pozwalając czytelnikowi na jego własną refleksję.

Ponieważ – podobnie jak Autor – jestem socjologiem, nie śmiem oceniać trafności przytoczonych informacji z dziedziny genetyki oraz AI. Warto w tym kontekście zwrócić uwagę, że książka została skonsultowana z ekspertami – prof. Ewą Bartnik, dr. Krzysztofem Chylińskim, dr Martą Olejniczak a także Kacprem Nowickim. Daje to czytelnikowi-amatorowi poczucie pewności, że przekazywana wiedza jest rzetelna.

Z powodu wykształcenia, szczególnie interesujące jest dla mnie to, co Autor ma do powiedzenia w kwestii społecznych skutków rozwoju genetyki oraz sztucznej inteligencji. A trzeba pamiętać, że ludzkość staje przed podobnymi wyzwaniami po raz pierwszy. Weźmy chociażby problem nierówności społecznych. Biologicznie zorientowani socjologowie zgadzają się co do tego, że wyrównywanie szans za pomocą instytucjonalnych rozwiązań doprowadzi prędzej czy później do powstania nierówności opartych na w wyposażeniu genetycznym. Przykładowo jeżeli sprawilibyśmy, że wszystkie dzieci miałyby równe szanse edukacyjne, to lepsze osiągnięcia miałyby po prostu te dzieci, które byłyby w większym stopniu wyposażone genetycznie w cechy tak jak inteligencja i umiejętności niekognitywne (wytrwałość, samoskuteczność). Jednak modyfikacje genetyczne sprawiłyby, że sam genom przestalibyśmy postrzegać jako niezmienny. Autor wspomina o tym, że państwa mogłyby inwestować w genetyczne modyfikacje umysłów jednostek, w taki sposób aby poprawić ich zdolności. Ale może bardziej prawdopodobny scenariusz zakładałby raczej inwestowanie w obywateli bardziej posłusznych, odrzucających wszelki bunt?

Inną kwestią jest rozwój sztucznej inteligencji, która znacząco przewyższyłaby inteligencję ludzką. Czy udałoby się nad nią zapanować? Czy, nawet jeśli wprowadzilibyśmy jakieś ograniczenia dla jej rozwoju, biorąc pod uwagę że zaczęłaby z czasem działać w oparciu o mechanizmy których nie potrafilibyśmy zrozumieć, czy nie byłaby zdolna aby te ograniczenia usunąć?

Przy roztrząsaniu tego typu zagadnień, jak słusznie podkreśla Autor, nie mamy zbyt wiele czasu. Biorąc pod uwagę jak bardzo zmienił się świat przez ostatnie 20 lat, możemy być pewni że za następne 20 zmieni się jeszcze bardziej. Wielość ośrodków, które prowadzą badania w omawianych obszarach gwarantuje szybki postęp, a wraz z nim coraz więcej dylematów. Podobnie jak Autor, mam raczej pozytywny stosunek do przyszłości, ale nie potrafię rozsądzić na ile jest to kwestia ogólnie pozytywnego nastawienia do życia, a na ile pogląd, który byłby uzasadniony przez obrany przez ludzkość kierunek rozwoju. Tak czy inaczej, o tym czy ziszczą się raczej optymistyczne czy pesymistyczne wizje większość z czytelników będzie się miała okazję naocznie przekonać. Aby być przygotowanym na różne warianty, zdecydowanie warto zapoznać się z książką Grzegorza Lindenberga. Jest ona bardzo przystępnie napisana, czyta się ją jednym tchem, a czytelnik może usystematyzować wiedzę w obszarach, o których słyszał niewiele.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s